Planeta
From Celestia
Spis treści |
definicja
Jest to ciało niebieskie krążące wokół gwiazdy macierzystej, po orbicie zgodnej z prawami mechaniki nieba (prawa Keplera + Ogólna Teoria Względności). Planety maja za małą masę, by przeprowadzać reakcje jądrowe, świecą więc światłem odbitym.
Międzynarodowa Unia Astronomiczna (IAU) uchwaliła definicję planety w Układzie Słonecznym 24 sierpnia 2006 roku, w Pradze.
Planeta jest ciałem niebieskim, które:
- znajduje się na orbicie wokół Słońca
- posiada wystarczającą masę, by własną grawitacją pokonać siły ciała sztywnego tak, aby wytworzyć kształt odpowiadający równowadze hydrostatycznej (prawie kulisty)
- oczyściło sąsiedztwo swojej orbity z innych względnie dużych obiektów.
- Obiekty niespełniające trzeciego warunku i niebędące księżycami są określane jako planety karłowate. Obiekty niespełniające drugiego i trzeciego warunku (a niebędące księżycami) to małe ciała Układu Słonecznego.
planetogeneza
Jest kilka teorii próbujących tłumaczyć proces powstawania planet. Najpopularniejsza mówi, że w wyniku obracania się wokół gwiazdy macierzystej dysku protoplanetarnego, dysk ten staję się coraz bardziej płaski, co powoduje interakcje pomiędzy cząsteczkami tego dysku. W wyniku zderzeń powstają planetozymale, które dalej się zderzają i rosną. W pewnym momencie planetozymale mogą stać sie na tyle duże, że własną grawitacją przyciągają inne. W wyniku procesów hydrodynamicznych, może dochodzić do zmian początkowych orbit (lepkość, gradient ciśnienia dysku protoplanetarnego).
Planetogenezą i ewolucją układów planetarnych zajmują się np. polscy naukowcy: prof. Ewa Szuszkiewicz, prof. Michał Różyczka
ekosfera
Ważnym zagadnieniem dotyczącym planet jest tzw. ekosfera (ang. habitable zone). Jest to zakres orbit wokół gwiazdy, na których panują odpowiednie warunki do wyewoluowania życia takiego, jakiego znamy na Ziemi. Woda w odpowiednim stanie skupienia itp.
poszukiwania planet pozasłonecznych
Pierwszą planetę pozasłoneczną odkrył prof. Aleksander Wolszczan, wokół pewnego Pulsara.
Najbardziej znanym programem poszukiwań planet jest Polski program OGLE - program astronomów Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego. OGLE opiera się on na poszukiwania mikrosoczewek grawitacyjnych. W praktyce sprowadza się to do robienia bardzo precyzyjnej fotometrii. Robione są ekspozycje różnych obszarów nieba w określonych odstępach czasu i poszukiwane są zmiany jasności gwiazd. Oczywiście metoda oprócz soczewek zwraca też dużo innych, ciekawych, odkryć (głównie nieznane dotąd zmienne), a także wykrywa planety metodą tranzytów. Przykładowa krzywa blasku mikrosoczewki grawitacyjnej przedstawiona jest poniżej.
Innym sposobem poszukiwań planet pozasłonecznych jest wykonanie pomiarów prędkości radialnej gwiazdy - planeta poruszając sie dookoła macierzystej gwiazdy porusza nią (w nieznacznym stopniu). Metoda ta pozwala jednak na wykrywania stosunkowo dużych planet. W ten sposób zostało odkrytych większość tzw. gorących Jowiszów - planet o dużych rozmiarach o bardzo ciasnej orbicie wokół gwiazdy ( i małym okresie orbitalnym). Dotychczasowe teorie opisujące planetogenezę nie potrafią dobrze wytłumaczyć ich istnienia - są przypuszczenie, że planety te powstały na innej, dalszej, orbicie, jednak w wyniku ewolucji układu orbita ta się zmniejszyła.
Kolejną metodą wyszukiwania planet jest metoda tranzytów. Polega na robieniu precyzyjnej fotometrii i wyszukiwaniu minimalnych spadków jasności gwiazdy w równych odstępach czasu. Metoda pozwala na wykrywanie planet tylko w układach o inklinacji około 90°.
