Okular krótkoogniskowy
From Celestia
Spis treści |
okular do Planet
Na pozór mogłoby się wydawać, że kupując najkrótszy okular, otrzymamy największe powiększenie i będziemy wtedy widzieli najwięcej detali obserwowanego obiektu. Niestety fizyki się nie przeskoczy. Rozdzielczość teleskopu jest stała, więc jest takie powiekszenie, powyżej którego rozdzielczość obrazu w okularze zaczyna spadać poniżej rozdzielczości oka. W okularze widzimy obraz nieostry.
Wyznaczenie górnej granicy takiego powiększenia, zależy od:
- systemu optycznego teleskopu (refraktory maja najlepiej),
- jakości optyki teleskopu
- warunków atmosferycznych (m.in. seeingu).
Powiekszenie maksymalne można powiązać ze średnicą teleskopu w nastepujacy sposób.
Górną granicę powiększenia można obliczyć ze wzoru:
Powiększenie max = ~2 x średnica teleskopu [mm]
- gdzie współczynnik "2" jest odwrotnościa źrenicy wyjściowej w okularze o minimalnej użytecznej ogniskowej.
Jak widać źrenica wyjściowa maksymalnego powiekszenia oscyluje wokół 1 / 2 mm
Po przekształceniach wyznaczyć można ogólny wzór na minimalną ogniskową okularu:
Ogólny wzór na minimalną ogniskową okularu:
min ogniskowa okularu [mm] = min źrenica wyjściowa okularu [mm] X przesłona teleskopu
- min źrenica wyjściowa okularu w zależności od jakości teleskopu i warunków atmosferycznych od 0,7-0,3 mm
czyli np. dla bezpiecznej z punktu widzenia jakości obrazu źrenicy 0,7 mm .:
- dla newtona f/7,8 (np. 114/900), min ogn. okularu = 5,5 mm
- dla newtona f/5 (np. 200/1000), min ogn. okularu = 3,5 mm
- dla newtona f/6 (np. 200/1200), min ogn. okularu = 4,2 mm
...
| UWAGA! W polskich warunkach bardzo rzadko otrzymuje się dobre obrazy przy powiększeniach powyżej 200x - 250x. |
maksymalne sensowne powiększenie obrazu ze względu na system optyczny teleskopu
- < 2 D - dla teleskopów newtona (źrenica wyjściowa =1/2= 0,5mm)
- < 2,5 D - dla refraktorów (źrenica wyjściowa =1/2,5= 0,4mm)
- < 3 D - dla refraktorów APO (źrenica wyjściowa =1/3= 0,33mm)
gdzie D - średnica teleskopu w [mm]
- tylko, że to wszystko występuje dla idealnej optyki i idealnych warunków obserwacji, co praktycznie nigdy się nie zdarza, więc nasze maksymalne komfortowe powiększenie jeszcze musimy zweryfikować w dół,
czyli nawet:
- do 1,6 D - dla newtonów (źrenica wyjściowa =1/1,6= 0,62mm)
- do 2 D - dla refraktorów (źrenica wyjściowa =1/2= 0,5mm)
- do 2,5 D - dla APO (źrenica wyjściowa =1/2,5= 0,4mm)
|
| UWAGA! W polskich warunkach bardzo rzadko otrzymuje się dobre obrazy przy powiększeniach powyżej 200x - 250x. |
ból małego ERa
Dopiero teraz możemy przystąpić do wyboru konkretnego typu okularu krótkoogniskowego, a jest to o tyle ważne, że w zależności od konstrukcji, okulary o takiej samej ogniskowej mają różny ER - czyli odległość źrenicy wyjściowej - t.j. odległość pomiedzy ostatnią soczewką okularu, a naszym okiem, przy którym widzimy całe pole widzenia "pokazywane" przez okular
Najtańszym rozwiązaniem byłoby kupienie okularów plossla, lecz ich ER, w przybliżeniu równy jest połowie (no, od biedy 2/3) ogniskowej okularu, czyli np. plossl 6mm bedzie miał ER = 3-4mm. No i co z tego? Ano to, że mrugając okiem, bedziemy "szorować" rzęsami po szkle okularu. Dlatego też wybierzmy lepiej okulary innej, niestety przeważnie dużo droższej konstrukcji np. lantana, którego ER wynosi ok. 20mm. Jest jeszcze jedno wyjście, mianowicie dłuższy okular + barlow. Chcąc mieć ogniskową 6mm bierzemy okular 12mm + soczewkę barlowa 2x i co nam to da? Ano właśnie ogniskową 6mm i ER ok okularu dwunasto milimetrowego - choć trzeba tu wyraźnie zaznaczyć, że to bardzo "ekonomiczne" rozwiązanie i jakość takiego tandemu może nas niemiło zaskoczyć. Drugim problemem jest zmęczenie oka. Na tak ekstremalnie krótkich dystansach do soczewki, u większości osób po kilku minutach obserwacji oko będzie tak zmęczone, ze będzie gubić większość detali obserwowanego obiektu. Następnym problemem jest parowanie. Najlepiej wyjaśnić na przykładzie. Jest zima, powiedzmy -5*C, i mamy dwa okulary. Jeden ma ER = 3mm drugi ER = 20mm. Zaczynamy obserwacje. Podjeżdżamy z ciepłym nochalem i okiem do okularu na 3mm... pink! koniec show. Okular momentalnie zaparował. Przy 20mm proces zaparowania okularu na lekkim mrozie potrwa kilka/kilkanascie/kilkadziesiąt minut w zależności od warunków. Przy 3mm, proces zaparowania okularu na lekkim mrozie potrwa kilka/kilkanascie/kilkadziesiąt sekund w zależności od warunków.
wymagania i możliwości, czyli sztuka kompromisu
ponieważ cała ta "ekonomia" zakupu odpowiedniego okularu, sprowadza się do kompromisu, między naszymi mozliwościami finasowymi, a jakością towaru, czyli w przypadku okularów, jakością otrzymywanych przez nie obrazów,
Cena, często bywa najważniejszym parameterm technicznym przy zakupie okularów, to tu chcielibyśmy Was, przed tym pochopnym krokiem, w miarę mozliwości, uchronić,
bo:
- 1. kupując jakieś teleskop, zazwyczaj otrzymujecie jakieś okulary
- 2. lepiej poczekać, z szybkim dokupywaniem następnych, zwłaszcza podobnej klasy, bo lepiej jest mieć jeden dobry okular, niż wiaderko kiepskich
- 3. kupując dobre okulary, bedziesz je miał na lata, teleskop zawsze możesz zmienić
- "dwucalica złośliwa" - to paskudna choroba
- 4. lepiej dokupcie, do posiadanych okularów, barlowa - ale dobrego, niż krótki okular z najtańszej półki. Co rozumiec przez "dobrego barlowa"? Przede wszystkim musi to byc sprzet o wysokiej sprawności i pozbawiony chromatyzmu własnego. Wystarczy nam aberracji od obiektywu i okularu. Barlow musi także być dobry jakościowo pod względem mechanicznym. To ważne, między "jakoś" a "jakość" jest duża różnica. Co może być nie tak mechanicznie w soczewce barlowa?
- nie osiowo ustawiony układ soczewek
- niedokładne średnice tulei
Czym takie wady grożą? Tym, ze sam barlow w wyciągu będzie nieco obok osi optycznej lub pod niewielkim do niej kątem (np. 1*) okular wsadzony do barlowa słabej jakosci również może byc nieco odchylony od osi optycznej (np. kolejny 1*). Jeżeli sam barlow jest do tego zwykłym układem achromatycznym w efekcie dostajemy układ nazywany potocznie "MASTER ABERRATOR". Czyli feeria barw od chromatyzmu, nieostry i ciemny obraz.
.. c.d.n.
wątki na Astro-Forum.org dot. doboru okularów krótkoogniskowych:
zanim spytasz jaki okular do planet, przeczytaj najpierw te wątki:
[1] [2] [3] [4] [5] [6] [7] [8] [9] [10] [11] [12] [13] [14] [15] [16] [17] [18] [19] [20] [21] [22]
no i testy emdego i Marvaza: Astronoce
bardzo przydatna tabelka z zestawieniem okularów: [23]
