Gwiazdy podwójne

From Celestia

Gwiazdy podwójne jest to układ dwóch gwiazd leżących optycznie lub fizycznie blisko siebie...

Układ podwójny gwiazd to taki w którym obie gwiazdy leżą w przestrzeni blisko siebie okrążając wspólny środek ciężkości. Historycznie najwczesniej bo już w połowie XVII w. odkryto gwiazdy podwójne wizualne i byl to Mizar. Najpopularniejszy podział gwiazd podwójnych łaczy sie z metoda ich obserwacji. Jeśli taki układ znajduje się niedaleko nas, a tworzące go gwiazdy są dostatecznie od siebie oddalone, mozna przez teleskop je nawet oglądać oddzielnie - mówi sie wtedy o gwiazdach wizualnie podwójnych. Jeśli leża na tyle blisko, że najwieksze teleskopy nie moga ich rozdzielić mowi sie wtedy o gwiazdach spektralnie podwójnych, gdyż tylko na podstawie analizy widma można sie dowiedzieć, że układ składa się z dwóch lub wiecej położonych blisko siebie gwiazd.(Liczba znanych gwiazd podwójnych wizualnych sięga ok 40 tys). Jeśli zaś wykazuja periodyczne zmiany jasności wskutek przesłaniania składników mowi się o podwojnych zaćmieniowych. Warto tez wspomnieć dla ścisłości o układach OPTYCZNIE podwójnych. Są to pary gwiazd które z Ziemi wydaja się byc blisko siebie, jednak w rzeczywistości sie tylko "nakładają" wzrokowo ale fizycznie nie obiegąją się między sobą, a nawet sa bardzo daleko od siebie.

Obecnie jest coraz bardziej potwierdzane że ponad połowa gwiazd w naszej galaktyce wystepuje w układach podwójnych lub wielokrotnych. Ich tak duża liczebność pociąga za soba w oczywisty sposób ich duże zróżnicowanie oraz fakt ze ich istnienie jest naturalną konsekwencją procesów powstawania gwiazd w ogóle, a nie tylko wynikiem szczególnego zbiegu okoliczności. Sam mechanizm powstawania układów podwójnych i wielokrotnych dziś jest jeszcze mniej zbadany niż mechanizm powstania gwiazd pojedyńczych.

Z istnieniem gwiazd podwójnych łączy się jedno z ciekawszych zjawisk jakie możemy obserwować na niebie. Mianowicie odpowiednie ułozenie takiego podwójnego układu w przestrzeni względem obserwatora na Ziemii powoduje iż wchodzące w jego skład gwiazdy (okrążające sie wzajemnie) od czasu do czasu kryją się jedna za druga i widac wyraźną zmianę jasności gwaizdy co fascynowało już starozytnych.

Klasycznym przykładem gwiazdy podwójnej zaćmieniowej jest beta Perseusz zwana inaczej Algolem. Gwiazda ta ma przez około 2.5 dnia ma stała jasność, by potem zmienic ją w ciągu 5 godzin po czym w ciagu następnych 5 godzin wraca do normy.Zmiany blasku Algola znane były od dawna, ale przyczynę wywołującą je poznał dopiero w końcu XVIII stulecia ang. miłośnik astronomii John Goodricke (1764-1786). Na podstawie systematycznych obserwacji stwierdził ze jest to układ dówch blisko leżących obok siebie gwiazd, obiegających wspólny środek cięzkosci.. Jedna z gwiazd tworzących ten układ ma mniejszy blask i co pewien czas zakrywa jaśniejszą gwiazdę, Wtedy właśnie dla obserwatora ziemskiego następuje spadek jasności.

Inną ciekawą dla nas konsekwencją istnienia gwiazd podwójnych, jest możliwość bezpośredniego wyznaczenia masy tychże gwiazd. Co prawda tyczy się to tylko układów podwójnie wizualnych o znanych paralaksach ale namy takich gwiazd okolo 400 choć z czego zaledwie ze 100 można wyznaczyć wiarygodne masy nawet dla astro-amatorów.

Podstawą dzisiejszej klasyfikacji jak i interpetacji zjawisk zachodzących w układach podwójnych jest model Rochea. Jest to temat jednak wychodzący juz zbyt dalece poza definicje samych gwiazd podwójnych.