Galaktyka
From Celestia
Galaktyka jest dużym, grawitacyjnie związanym układem gwiazd, pyłu i gazu międzygwiazdowego oraz niewidocznej ciemnej materii. Typowa galaktyka zawiera od 107do 1012 gwiazd, orbitujących wokół środka masy galaktyki.
Oprócz pojedynczych gwiazd, galaktyki zawierają duże ilości układów gwiazd oraz różnego rodzaju mgławice. Większość galaktyk ma rozmiary od kilku tysięcy do kilkuset tysięcy lat świetlnych. Galaktyki odległe są między sobą o odległości rzędu milionów lat świetlnych. Istnieje prawdopodobnie więcej niż 1011 galaktyk w widzialnym Wszechświecie.
Chociaż ciemna materia stanowi ponad 90% masy galaktyk, jej natura nie jest dobrze poznana. Istnieją pewne dowody na to, iż supermasywne czarne dziury mogą istnieć w centrum wielu lub wszystkich galaktyk.
Spis treści |
Typy galaktyk
Galaktyki można podzielić na trzy główne typy:
- spiralna
- bez poprzeczki - typ S (od: spiral)
- z poprzeczką - typ SB (od spiral barred)
- soczewkowata - typ S0
- eliptyczna - typ E (od: elliptical)
- nieregularna - typ Irr (od: Irregular)
Słowo "Galaktyka" - czyli pisane jako nazwa własna przez duże "G" - oznacza naszą Galaktykę, czyli "Drogę Mleczną". Nasza galaktyka, Droga Mleczna jest dużą (średnica około 30 kpc (~100 000 lat świetlnych), grubość 3000 lat świetlnych) spiralną galaktyką z poprzeczką (o średnicy około 29 000 lat świetlnych). Zawiera szacunkowo od 200 miliardów (2×1011) do 300 miliardów (3×1011) gwiazd, a jej masa jest rzędu 6×1011 mas Słońca.
W galaktykach spiralnych jej ramiona mają kształt spirali logarytmicznej, kształt ten wynika z zaburzenia jednorodnie rotującej masy gwiazd. Podobnie jak gwiazdy, ramiona spiralne również rotują, ale obracają się ze stałą prędkością kątową. Oznacza to, że gwiazdy wchodzą i wychodzą z ramion spiralnych. Ramiona spiralne można rozumieć jako obszary o zwiększonej gęstości - fale gęstości. Gwiazdy wchodząc w ramiona spiralne zwalniają, tworząc obszar o zwiększonej gęstości. Jest to podobne do "fali" zwalniających samochodów wzdłuż autostrady. Ramiona są widoczne, ponieważ większa gęstość ułatwia proces formowania się gwiazd i powstawania młodych jasnych gwiazd.
Większe struktury galaktyk
Tylko niewielki procent galaktyk istnieje jako obiekty niezwiązane, nazywane są galaktykami pola. W większości galaktyki są związane grawitacyjnie z innymi galaktykami. Struktury zawierające do 50 galaktyk nazywamy grupami galaktyk a większe struktury zawierające wiele tysięcy galaktyk wewnątrz rozmiarów kilku megaparseków (106 pc) są nazywane gromadami galaktyk. Supergromady galaktyk są ogromnymi zbiorowiskami galaktyk zawierającymi dziesiątki tysięcy galaktyk. Powyżej tej skali odległości uważa się, że Wszechświat jest jednorodny.
Nasza Galaktyka jest członkiem Grupy Lokalnej, w której dominuje razem z Galaktyką Andromedy. Grupa Lokalna zawiera ponad 30 galaktyk na obszarze około jednego megaparseka (106 pc). Grupa Lokalna jest jedynie niewielką częścią Supergromady Lokalnej znanej też jako Supergromada w Pannie. W centrum tej Supergromady znajduje się galaktyka M87.
Zderzenie się galaktyk
Czołowe zderzenie między galaktykami stanowi spektakularne widowisko w kosmosie. W 1997 roku parę zderzających się galaktyk odkryto przy użyciu Teleskopu Hubble'a. Są to galaktyki NGC 4038 i NGC 4039 w gwiazdozbiorze Kruka, tak zwane Anteny. Nazwa pochodzi od charakterystycznego kształtu tej pary galaktyk: ich jądra znajdują się bardzo blisko, a zdeformowane ramiona spiralne tworzą długie, zakrzywione pasma gwiazd odchodzące od nich w dwie strony. Podobną spektakularną parą zderzających się galaktyk są tzw. Myszy (NGC 4676).
Zderzenie takie nie stanowi jednak totalnej katastrofy. Podczas kolizji galaktyk rzadko dochodzi do zderzeń gwiazd, ze względu na ogromne odległości, które je dzielą. Ponadto gdy galaktyki zachodzą na siebie, w wyniku łączenia się zawartych w nich obłoków gazu i pyłu powstają nowe gwiazdy. Należy nadmienić, że zderzenia galaktyk nie są zdarzeniem nagłym - ich czas trwania to w przypadku dużych galaktyk miliony lat.
Prawdopodobnie duże galaktyki eliptyczne znajdujące się w centrach niektórych gromad powstały na skutek zderzeń kilku mniejszych galaktyk, zwykle spiralnych.
Przestrzeń międzygalaktyczna
Jest prawie absolutną próżnią o gęstości mniejszej niż jeden atom na metr sześcienny. Wypełnia ją ośrodek międzygalaktyczny, a także ciemna materia i ciemna energia.
